«علي متأسفانه جزوه ات را گم كرده ام ». وقتي احمد اين خبر را به علي داد ، ترس و تشويش تمام وجود علي را فرا گرفت زيرا او پس فردا امتحان داشت و به جزوه ها نياز مبرم. در چنين لحظاتي آدرنالين وارد جريان خون علي مي شود . تنفس او تندتر شده و قلبش به تپش مي افتد ؛ واكنش “ستيز يا گريز” در او ظاهر مي شود . او به اين فكر مي كند كه در امتحان موفق نخواهد بود .
لحظاتي اين چنين در زندگي ما اتفاق افتاده است . احساس تشويش و ناراحتي كه در اين لحظات بر ما مستولي مي شود همان حالتي است كه در اصطلاح علمي به آن تنش (Tension) گويند.بعبارتي ديگر ،تنش بازتاب نحوه نگرش و تفكر ما به رويدادها و حوادث گوناگون زندگي است .
مشكلات و تنشها حقايق زندگي اند و با زندگي انسان همراهند ولي اگر با برنامه عمل كنيم مي توانيم بگونه اي صحيح و مؤثر با هر نوع مشكلي در طي طريق زندگي مقابله نمائيم .
چنانچه تنش از كنترل خارج شود ،روي افكار و رفتار و حتي جسم شما به طرق مختلف تأثير مي گذارد و فعاليت ، سلامت و روحيه فردرا تحت تأثير قرار ميدهد . مطالعات اخير نشان داده كه هر حادثه يا رويداد تنش زا مي تواند به اندازه كشيدن يك نخ سيگار عروق كرنر قلب را تنگ سازد.
تنش يك احساس است و هرگاه كه بين آنچه مي خواهيم و آنچه بدست ميآوريم فاصله باشد و ما اين حالت را درك كنيم تنش بوجود مي آيد . بديهي است هر اندازه كه اين فاصله بيشتر باشد و موضوع مهمتر باشد تنش شديدتر است.
با اين همه چنانچه تنش در حد پائيني وجود داشته باشد تا اندازه اي مطلوب است . تنش مطلوب زماني است كه به فرد آگاهي بيشتري بدهد و در او انگيزه ايجاد كند تا با نيروي بيشتري به فعاليت بپردازد . براي نمونه تشويش و نگراني در سطح بسيار پائين راجع به امتحان تلاش شما را در رسيدن به موفقيت دو چندان مي سازد .
¢ عوامل مؤثر بر مقاومت در برابر تنش ها :
1-سلامت جسمي
2-كنترل فكري و احساسي
3-صفات شخصيتي انسان . اينكه نوعاً انسان چگونه به تنش توجه مي كند و چگونه در بارة آن مي انديشد
در كل مي توان گفت انسان قادر است مقاومت خود را در برابر تنش ها افزايش دهد .
¢ راههاي مقابله با تنش .
1-در هنگام مواجهه با لحظات تنش زا آرام و خونسرد عمل كنيد. آرام باشيد و به خود بگوئيد كه مي توانم اين مشكل را بگونه مؤثر و آرام حل كنم . فوراً كنترل خود را بدست بگيريدبا آرامش كامل و مؤثر و كنترل شده پاسخ بدهيد.
2-موقعيت را با ديد مثبت نگاه كنيد و با آن كنار بيائيد . با مثبت نگري به سوي لحظات تنش زا برويد . اين عمل را با گفتن جملاتي مانند « اين موضوع ساده اي است » « اصلاً مهم نيست »و…. انجام دهيد . بياد داشته باشيد كه اين تكنيك بيانگر نديدن موارد منفي زندگي نيست بلكه تبديل موارد منفي به مثبت است . راز شاد زيستن در اين است كه انسانها با نگرش مثبت خود را از لحظاتي منفي و تنش زا رهايي مي بخشند.
3-هر گونه قضاوت شتابزده را متوقف كنيد . همواره در صدد شناخت و فهم موضوع برآئيد . سعي كنيد در اين لحظات خود را بيرون از صحنه تصور كنيد و از بالا به قضيه نگاه كنيد تا به راه حل مؤثرتري برسيد.
4-تنش را در درون خود نگه نداريد . راجع به لحظة تنش زا صحبت كنيد و فشار را از روي خود برداريد .
5-در طول روز استراحت كافي داشته باشيدو بخود آرامش دهيد.
6-ذهن خود را در طول روز بيشتر بر موضوعات آرامش بخش و فرح انگيز متمركزكنيد .
7-به موسيقي آرام گوش كنيد .
8-هر روز صبح روي ملاكهاي شايستگي و مؤثر بودن خود تمركز كنيد.
¢ روشهاي جنبي براي كنار آمدن با موقعيت تنش زا :
1- تعيين وقت براي فكر كردن.
2- تنظيم واكنش هاي عاطفي .
3- روي آوردن به كار ، همراه با حس مقاومت در برابر سختيها .
4- تعهد قوي نسبت به آنچه انجام مي دهيد .
5- داشتن نگرش وسيع ، قابل درك در مورد محيط پيرامون .
6- تقاضاي حمايت اجتماعي و تكيه بر آن .
7- ورزش مرتب .
8- داشتن برنامه غذايي سالم و نشاط بخش .
9- خوابيدن به حد كافي .
10-داشتن برنامه تفريحي فرح بخش و منظم .
منابع مورد استفاده:
1-ديماتئو ،ام ،رابين .(1991) . روانشناسي سلامت . ترجمه هاشميان ، كيانوش و همكاران ؛ ج2 ؛ انتشارات سمت ؛ تهران ؛ 1378.
2-مايكن بام ،دونالد .(1968) . آموزش ايمن سازي در برابر استرس . مترجم مبيني ، سيروس ؛ انتشارات رشد ؛ تهران ، 1376 .
3-نيومن ، ج . رهايي از تنش . ترجمه علي طبا طبايي . انتشارات مرواريد چاپ اول ، 1377 .
معاونت دانشجوئي - فرهنگي دانشگاه
علوم پزشكي شيراز